De verkeerde vijand: hoe wij tegen elkaar worden opgezet – en hoe wij hier zelf aan meewerken.

De islam is niet de vijand.

De wereld, en dus ook Nederland, wordt steeds meer verdeeld. Hoewel het woord polarisatie als term al heel lang bekend is en zijn oorsprong vindt in de natuurkunde, is het inmiddels een ingeburgerd begrip. Letterlijk betekent polarisatie het proces waarin mensen steeds meer over elkaar gaan denken in termen van wij tegenover zij. Bij polarisatie worden tegenstellingen tussen groepen gecreëerd, uitvergroot en verscherpt.

Door dat toenemende wij-zij-denken kunnen groepen steeds meer tegenover elkaar komen te staan en kunnen de onderlinge spanningen oplopen.

Dit is wat we al een langere tijd zien gebeuren, in steeds heftigere mate.

Daar komt bij dat de leiders van de (westerse) wereld ook niet bepaald bijdragen aan het (meer) samenbrengen van mensen. Sterker nog, meerdere huidige (wereld) leiders dragen juist actief bij aan het polariseren van de bevolking.

Waar de islam, en daardoor ook de moslim, steeds vaker wordt gezien als de grote vijand van het Westen en de westerling welwillend wordt gevoed met een hoop desinformatie over de islam, zorgt ook de media ervoor dat het kankergezwel van vooroordelen en haat gestaag groeit.

We leven in een broeiende, gevaarlijke mix waarin de media een cruciale rol speelt, maar de ethiek steeds vaker naast zich neerlegt en kiest voor de kliks en comments. Willen scoren lijkt belangrijker te worden dan het schrijven van maatschappijkritische artikelen.

Ook wordt voor het gemak de geschiedenis achter belangrijke maatschappelijke problemen onderwerp steeds vaker geschrapt. De context, het hoe en waarom, de mens achter het gedrag lijken niet meer mee te tellen. We willen een reactie, het liefst zo luid, ongefundeerd en fel mogelijk.

Want wat weet de gemiddelde blanke Nederlander nu eigenlijk over de islam?

Heeft de gemiddelde Nederlander door dat religie iets heel anders is dan cultuur en politiek? Dat wat de gemiddelde Nederlander weet over de islam vooral datgene is wat hij ziet op televisie en, erger nog, op sociale media en vaak volledig uit zijn verband is getrokken?

Want wat laat de media zien?

De raddraaiers. De mensen die misbruik maken van het systeem. De ellendelingen.

Maar veel belangrijker nog: de minderheid.

Deze minderheid staat vol in de spotlight. Niet in één spotlight, maar twee, en daarnaast staat de minderheid op een verhoging om die dubbele spotlight volledig te pakken.

Het gedrag van de geboren moslim, de raddraaier, de systeemmisbruiker die hier de boel komt belazeren, heeft niets met de islam te maken. Het is de zogenaamde gelukszoeker.

En waarom doet hij dat?

Omdat hij het kan. Omdat ons systeem het toelaat.

Want vergeet niet, beste lezer: veel van deze jonge jongens komen uit een arm land waar misschien geen oorlog is, maar waar tegelijkertijd ook geen perspectief op een stralende toekomst bestaat.

En wat horen zij via ‘hun’ sociale media? Dat het hier in het Westen, in Europa, een walhalla is. Dat je hier gratis geld kunt krijgen en dat er hier voor je wordt gezorgd.

Tegelijkertijd hebben we te maken met de blanke Nederlander die zich niet gehoord en niet serieus genomen voelt. En dat is een begrijpelijk gevoel. Want er ontstaat ook steeds meer armoede onder de blanke Nederlander. Er is een tekort aan huizen, boodschappen worden duurder en mensen kunnen steeds moeilijker rondkomen. Er heerst onvrede.

Vervolgens ziet deze blanke Nederlander dat er buitenlanders ons land binnenkomen en dat deze in zijn ogen worden vertroeteld. Dat daar geld naartoe gaat. ‘Ons’ geld, waar ‘wij’ hard voor werken.

Dat voelt niet eerlijk.

En wat laat de media dan nog meer zien?

De ondankbare buitenlander die alles kapotmaakt, klaagt, eist en ‘onze’ dochters lastigvalt.

Nogmaals, voor de goede orde: dit is een kleine minderheid.

Maar het lijkt voor de blanke Nederlander makkelijker om dit belangrijke detail, dat het om een minderheid gaat, te vergeten.

Want wanneer we ons dat realiseren en kijken naar wat het daadwerkelijke probleem is — het systeem, de media en de overheid — dan moeten we namelijk kritisch gaan nadenken. Dan moeten we kritisch gaan kijken naar ons eigen wereldbeeld.

Want dan moeten we misschien concluderen dat we regelmatig worden voorgelogen door onze leiders, door de allesoverheersende media en dat het huidige systeem niet klopt.

En dat is eng. Heel eng.

Dan valt alles waar we in geloofden in duigen.

Zelf nadenken is moeilijk. Zelf een mening vormen is verdomd lastig. Zelf je visie op de wereld waarin je leeft creëren op basis van je eigen ervaringen is soms verwarrend.

Want het is niet zwart-wit.

Er is een groot grijs gebied.

Het grijze gebied is het gebied waarin we tot elkaar komen, ook al zijn we het niet altijd eens. Het grijze gebied is het gebied waarin we van elkaar accepteren dat we anders zijn, maar waarin we prima naast elkaar kunnen leven.

En ja, de een ligt je beter dan de ander. Maar hé, that's life.

Wat ik wil zeggen is dat we, zoals de Engelsen het zo mooi zeggen, we are barking up the wrong tree.

Wij zijn elkaars vijanden niet.

We worden tegen elkaar opgezet. We worden voortdurend gewezen op onze verschillen, terwijl we veel meer met elkaar gemeen hebben dan we soms denken.

En misschien is dat wel precies de bedoeling.

Want zolang wij elkaar als vijanden zien, kijken we niet naar wat er werkelijk speelt.

Dan kijken we naar de moslim, de islam en de asielzoeker, naar de buitenlander, en naar de boze schreeuwende blanke Nederlander. We kijken naar elkaar als vijand.

Terwijl het echte probleem misschien wel ergens anders ligt: bij systemen die niet meer werken, bij media die steeds vaker kiezen voor aandacht boven nuance en bij mensen met veel te veel macht die hun eigen agenda volgen.

Ik herhaal: We zijn niet elkaars vijanden.

Maar zolang we elkaar wel zo blijven zien, kijken we 100% de verkeerde kant op.

En hier zou mijn blog kunnen stoppen. Maar ik realiseer mij ook het volgende: We zijn niet alleen slachtoffers van polarisatie; we doen er zelf ook aan mee. De werkelijkheid is veel ingewikkelder dan domweg de overheid en het systeem de schuld geven.

 Politici hebben belang bij duidelijke tegenstellingen. Een duidelijke vijand maakt een boodschap eenvoudiger.

Media weten dat conflict en verontwaardiging aandacht trekken. Sociale media en algoritmes belonen berichten die emoties oproepen. Influencers ontdekken dat een uitgesproken mening nu eenmaal meer bereik oplevert dan een genuanceerd verhaal. En ondertussen verdienen commerciële platforms geld aan iedere klik, iedere reactie en iedere boze discussie. 

Maar laten we vooral niet doen alsof wij zelf geen rol spelen. Wij klikken, delen en reageren op wat ons boos maakt. Daarmee houden we het systeem mede in stand.

Wij klikken op de woedende kop. Wij delen het filmpje voordat we weten wat eraan voorafging. We reageren voordat we het hele verhaal hebben gelezen. We zoeken bevestiging van wat we toch al dachten en voelen ons vervolgens gesterkt wanneer duizenden anderen hetzelfde lijken te vinden.

Zo ontstaat een zichzelf versterkende cirkel.

Ik zie mijzelf niet als een geen complotdenker en ik geloof niet dat er één grote samenzwering achter het geheel zit, maar ik denk dat het wel realistisch is om je te realiseren dat er verschillende belangen en mechanismen dezelfde kant op werken: Aandacht is geld. Emotie trekt aandacht. Tegenstellingen zorgen voor emotie. En zo kan polarisatie een verdienmodel worden.

En misschien is dat wel het meest verontrustende en beangstigende.

Niemand hoeft ons daadwerkelijk tegen elkaar op te zetten, dit doen wij namelijk zelf al. Dat is het slechte nieuws.

Het goede nieuws is dat wij ook degene zijn die dit kunnen veranderen.

-Het Tegengeluid-